Citizens4Water: een wereldwijde community rond burgerwetenschap en waterbeheer
Binnen het UNESCO Intergovernmental Hydrological Programme (IHP-IX) en met steun van het Departement WEWIS, bouwt Citizens4Water aan een wereldwijde inventaris van burgerwetenschapsprojecten rond zoetwaterbeheer. Het initiatief, gecoördineerd door UNESCO en Scivil, wil bestaande kennis bundelen, samenwerking stimuleren en citizen science sterker verankeren in het waterbeleid. We spraken met Koen Verbist, programmaspecialist bij UNESCO, en Karen Verstraelen, projectcoördinator bij Scivil.
Hoe is Citizens4Water precies ontstaan?
Koen: “Toen we in 2022 het IHP-IX-programma opstartten, was dat de eerste keer dat citizen science officieel als thema in ons hydrologisch programma werd opgenomen. We wilden zicht krijgen op wat er wereldwijd al gebeurde rond zoetwaterbeheer. Er bestonden wel lokale en Europese initiatieven, maar nog geen wereldwijd overzicht. Vanuit UNESCO zagen we de kans om dat te veranderen en samen met Scivil een brede inventaris op te zetten.”
Karen: “Voor Scivil is dit project bijzonder omdat het wereldwijd reikt. We werken vooral binnen Vlaanderen en in een Europese context, maar via UNESCO krijgen we nu de kans om kennis en ervaring nog meer internationaal in te zetten. In gesprek met projectleiders en onderzoekers merkten we al dat er veel nood is aan overzicht: wat bestaat er al, wie doet wat, hoe kunnen we van elkaar leren? Citizens4Water wil precies dat mogelijk maken.”
Wat vinden bezoekers precies op het platform citizens4water.org?
Karen: “Het platform op citizens4water.org biedt een overzicht van citizenscience-projecten die zich richten op zoetwater. Om opgenomen te worden, moeten projecten over zoetwater gaan en voldoen aan de tien principes van citizen science van ECSA. Het platform is bedoeld als open tool. Projecten kunnen zichzelf toevoegen, maar we voegen ook actief projecten toe die aan de criteria voldoen. Deze herfst starten we met een brede communicatiecampagne: we schrijven honderden projecten wereldwijd aan, roepen op om zich te registreren, versturen nieuwsbrieven en posten socialemediaberichten, om het netwerk te versterken. Zo willen we echt een community creëren die leeft en die elkaar vindt op ons platform.”
Koen: “Voor de conferentie CitizenScience4Water in Delft in juni 2025 ontvingen we zo'n 250 abstracts van projecten vanuit de hele wereld, een honderdtal was effectief aanwezig op de conferentie. En dat terwijl er in bestaande databanken maar een handvol citizenscience-projecten rond zoetwaterbeheer te vinden waren. Dat toont hoe groot de nood is aan een platform dat die initiatieven samenbrengt. De databank is trouwens dynamisch, we willen dat het steeds blijft groeien en evolueren.”
We willen met Citizens4Water echt een community creëren die leeft en die elkaar vindt op ons platform.
Het gaat dus niet enkel om een databank, maar om samenwerking?
Koen: “Absoluut. We zien de inventaris als een community of practice. Onderzoekers kunnen zien welke thema’s leven, beleidsmakers krijgen inzicht in de maatschappelijke meerwaarde van citizen science, en burgers kunnen inspiratie vinden om zelf aan de slag te gaan. Op termijn willen we op het platform ook ‘lessons learned’ en ‘good practices’ van verschillende projecten verzamelen, en die vertalen in een publicatie over de stand van citizen science voor zoetwaterbeheer. We hopen dat Citizens4Water helpt om citizen science écht in de mainstream te brengen van waterbeheer wereldwijd.”
Karen: “Ook voor lokale besturen kan het platform interessant zijn. Het maakt zichtbaar wat er in een regio gebeurt, en kan nieuwe samenwerkingen op gang brengen. Uiteindelijk willen we dat iedereen die iets met citizen science en water doet, Citizens4Water kent en zijn project aan het platform toevoegt.”
We hopen dat Citizens4Water helpt om citizen science écht in de mainstream te brengen van waterbeheer wereldwijd.
Wat staat er de komende maanden op de planning?
Koen: “De soft launch van het platform vond plaats in juni 2025, tijdens de conferentie in Delft. De officiële lancering volgt in het voorjaar van 2026, samen met een internationaal webinar. Ondertussen werken we aan een publicatie over de rol van citizen science in waterbeheer, en aan de integratie van de Citizen Science Toolbox, een open source-tool van UNESCO die landen ondersteunt bij het opstarten van citizenscience-initiatieven. De Toolbox en Citizens4Water zijn heel complementair aan elkaar. Enerzijds verzamelen we projecten en data, anderzijds bieden we tools om nieuwe projecten te helpen starten.”
Karen: “We staan nog maar aan het begin, maar het enthousiasme is groot. Als we tegen het einde van het project een actieve, internationale gemeenschap hebben waar projecten elkaar vinden, elkaar versterken en van elkaar leren, dan is Citizens4Water voor mij geslaagd.”
Interview en eindredactie door Sanne Strouven
