Publicaties
Publicaties door Scivil
Gidsen en handleidingen
Scivil heeft verschillende gidsen en handledingen gepubliceerd:
- Starten met citizen science
- Communicatie in citizen science
- Citizen science voor lokale overheden
- Datamanagement in citizen science
- Citzien science in de klas
Je kan al onze gidsen op deze pagina vinden.
Jaarverslagen
In onze jaarverslagen brengen we een overzicht van de activiteiten en verwezenlijkingen die we tijdens een jaar realiseerden.
'Iedereen Onderzoeker' Expopanelen
In oktober en november 2019 stond onze tentoonstelling over citizen science in De Krook in Gent. Bibliotheekbezoekers konden er kennismaken met citizen science en 13 verschillende burgerwetenschapsprojecten. De expo reist sindsdien heel Vlaanderen af en we werken de panelen regelmatig bij met nieuwe projecten in de kijker. Wil je de expo graag bij jou opzetten? Geef ons een seintje!
Onderzoek en rapporten door Scivil
Studie: Citizen Science Scan 2023
De Citizen Science Scan biedt inzicht in de staat, aard en evoluties van het citizenscience-landschap in België. Hiertoe inventariseren en analyseren we actieve citizenscience-initiatieven voor een specifiek peiljaar. Om ook evoluties over verschillende peiljaren in kaart te brengen voeren we deze scan periodiek uit. Deze eerste editie van de Citizen Science Scan kijkt naar citizen science in België voor peiljaar 2023. Dit rapport omvat de methodologie achter deze inventaris en de inzichten die voortvloeien uit de analyses.
Citatie; Duerinckx, A., Hens, C., Strouven, S., Van Laer, J., Vandermaesen, I., Verstraelen, K., (2024). Citizen Science Scan 2023: Landschap en evoluties van citizen science in België. SCIVIL, Leuven, België. DOI 10.5281/zenodo.7129211
Studie: De burger in Vlaamse burgerwetenschap (2021)
In 2020 vulden 195 Vlaamse burgerwetenschappers een vragenlijst in die peilde naar demografische kenmerken, hun motivaties en ervaringen bij citizen science. De resultaten tonen onder meer aan dat ook in Vlaanderen burgerwetenschappers gemiddeld ouder en hoger opgeleid zijn dan de algemene bevolking. Tegelijk slaagden de projecten gesubsidieerd door de oproepen van departement Economie, Wetenschap en Innovatie van de Vlaamse overheid erin om ook een nieuwe groep burgers aan te spreken, die jonger zijn en pas recent een eerste keer deelnamen aan een burgerwetenschapsproject. Bijdragen aan wetenschappelijk onderzoek is de grootste, maar niet enige motivator tot deelname. Burgerwetenschappers kijken veelal tevreden terug naar hun deelname. Deze resultaten bieden handvaten tot verder beleid om moeilijk bereikbare doelgroepen te betrekken in toekomstige citizen-scienceprojecten.
Citatie: Duerinckx, A., Hens, C., Kerckhoffs, S., Van Laer, J., Verstraelen, K. (2021) De burger in Vlaamse burgerwetenschap: Demografie, motieven en ervaringen. Scivil, Leuven, België.
Studie: Citizen Science bij Vlaamse wetenschappers (2021)
In een bevraging bij 119 Vlaamse wetenschappers peilden we naar de kennis, meningen en attitudes over citizen science. Deze resultaten vergeleken we met een eerdere studie van de Jonge Academie (2015). Hieruit blijkt onder meer dat citizen science aan bekendheid heeft gewonnen, dat betrokkenheid bij een citizen-scienceproject positief correleert met een positieve waardering van citizen science, maar dat wetenschappers ook nog veel nood hebben aan ondersteuning bij de opstart van een eigen citizen-scienceproject. Hierop formuleren we enkele aanbevelingen.
Citatie: Duerinckx, A., Hens, C, Kerckhoffs, S, Van Laer, J., Verstraelen, K. (2021) Citizen science bij Vlaamse wetenschappers: evoluties in kennis, meningen en attitudes. Scivil, Leuven, België.
Visietekst: een gedeelde visie op 'citizen science' (2020)
Deze visietekst werd gecreëerd in het kader van een strategisch traject van Scivil. Voordat we de noden en toekomst van citizen science in Vlaanderen konden bespreken, hadden we eerst een gemeenschappelijk visie op “citizen science” nodig. De tekst werd opgesteld in een iteratief proces, in samenspraak met externe stakeholders via workshops, focusgroepen en een visiedag.
De tekst beschrijft onze gedeelde visie op citizen science. Het is niet bedoeld als een strikte definitie van citizen science. We zien het eerder als een gedeeld kader waarmee we zinvolle discussies kunnen voeren over citizen science in Vlaanderen.
Externe publicaties waar Scivil aan bijdroeg
Governance of Citizen Science Networks/Platforms (2025)
Annelies Duerinckx is lid van de ECSA-werkgroep rond nationale platformen. In het kader van deze werkgroep werd een publicatie geschreven over het beheer van citizen science netwerken en platformen.
Dörler, D; Duerinckx, A; Gold, M; Klimczuk, A; Luis, C; Sforzi, A; Smaniotto, A; Spelt, A; Tiago, P; Tomasson, L; Trojan, J; Heigl,
F et al. (2025). Governance of Citizen Science Networks/Platforms: Shared Experiences. ECSA Working Group Citizen Science Networks, https://zenodo.org/uploads/18218916
Abstract
Sinds de vroege jaren 2010 zijn in verschillende landen nationale citizen‑sciencenetwerken ontstaan om projecten te verbinden, samenwerking te stimuleren en citizen science zichtbaarder te maken. Deze netwerken delen vaak dezelfde doelen: projecten tonen aan het brede publiek, actoren met elkaar in contact brengen en citizen science beleidsmatig versterken. Tegelijkertijd kampen veel netwerken met gelijkaardige uitdagingen, zoals duurzame financiering, organisatie en rolverdeling, en duidelijke criteria voor welke projecten op hun platform terechtkomen.
Binnen de Citizen Science Networks‑werkgroep wisselen vertegenwoordigers van nieuwe en gevestigde netwerken ervaringen uit rond thema’s zoals doelstellingen, structuur, activiteiten, financiering, communicatie en dataverzameling. Hun inzichten vormen de basis van dit rapport, dat een helder beeld schetst van de vragen en uitdagingen die spelen bij de uitbouw van citizen‑sciencenetwerken in uiteenlopende landen.
Embedding citizen science into research policy (2025)
Annelies Duerinckx was lid van de OECD GSF Expert Group on Citizen Science. Deze groep droeg bij aan de inhoud van het rapport rond het inbedden van citizen science in onderzoeksbeleid.
Abstract
Citizen science, oftewel de actieve betrokkenheid van burgers bij het produceren van wetenschappelijke kennis, is een onderzoeksbenadering die in een brede waaier van wetenschappelijke domeinen kan worden toegepast en waardevol is om uiteenlopende beleidsprioriteiten aan te pakken. Technologische en maatschappelijke ontwikkelingen — zoals de digitale transitie en de groeiende publieke interesse in en bewustzijn van wetenschap — stimuleren de groei van citizen science.
Dit rapport is in de eerste plaats bedoeld voor onderzoeksbeleidsmakers in ministeries en financieringsinstanties. Het helpt hen het potentieel van citizen science te herkennen en effectieve beleidsmaatregelen te plannen, uit te voeren en te evalueren. Het rapport bevat een reeks algemene aanbevelingen, gekoppeld aan een beleidskader en mogelijke beleidsopties, aangevuld met analyses van illustratieve nationale en internationale initiatieven.
Omgevingsgeluid meten in Vlaanderen (2025)
In het PIO‑project Omgevingsgeluid meten in Vlaanderen testten Universiteit Gent, Scivil en het Departement Omgeving een nieuw type meetnet van slimme geluidssensoren. Het project piloteerde een innovatieve aanpak om op grote schaal omgevingsgeluid te meten alsook de hinder die burgers daarbij ervaren. Meer info over het project op de projectpagina.
Citizen Science for Health: An International Survey on Its Characteristics and Enabling Factors (2024)
Jef van Laer was lid van de ECSA-werkgroep rond gezondheidsonderzoek. In het kader van deze werkgroep werd een survey gehouden over de eigenschappen van citizen science binnen het domein van gezondheid. De resultaten van deze survey werden in deze publicatie samengevat.
Abstract
Hoewel de betrokkenheid van burgers en patiënten in gezondheidsonderzoek een lange traditie kent, krijgt citizen science binnen het gezondheidsdomein pas sinds kort meer aandacht en erkenning. Er bestaat momenteel echter geen duidelijk overzicht van de specifieke kenmerken en uitdagingen van citizen‑scienceprojecten in gezondheid. Zo’n overzicht kan helpen om de behoeften van verschillende betrokkenen beter te begrijpen en de participatie van burgers en patiënten in gezondheidsonderzoek, innovatie, beleid en praktijk te stimuleren.
Dit artikel bespreekt een enquête van de ECSA‑werkgroep Citizen Science for Health, die peilde naar de kenmerken, kansen en uitdagingen van citizen science in gezondheid. De enquête (beschikbaar in zes talen, januari–augustus 2022) verzamelde 254 antwoorden, voornamelijk uit Europa, met onderzoekers als grootste respondentengroep.
Respondenten gaven hun visie op de specifieke eigenschappen van citizen science in gezondheid en biomedisch onderzoek. Thema’s die als bijzonder belangrijk – en uitdagend – naar voren kwamen, zijn ethiek, de complexiteit van het gezondheidsdomein en de overlap in rollen waarbij onderzoekers soms ook onderzoeksdeelnemers zijn. De twee belangrijkste ontwikkelingsnoden die werden genoemd, zijn een evenwichtige return‑on‑investment en ethiek. De publicatie bespreekt deze en andere randvoorwaarden aan de hand van actuele literatuur.
Criteria for citizen science – a source of community empowerment or a barrier? (2024)
In de ECSA-werkgroep Nationale Platformen werden criteria opgesteld voor citizen-scienceprojecten op nationale platformen. Tijdens de ECSA 2024 conferentie in Wenen werden deze criteria tijdens een workshop samen met deelnemers onder de loep genomen. De resultaten zijn in deze publicatie beschreven.
Kragh G, Gijsel L, Luís C, Sforzi A, Duerinckx A, Heigl F, Tiago P, Goldin J, Cavalier D, Dörler D (2024) Criteria for citizen science – a source of community empowerment or a barrier? ARPHA Proceedings 6: 7-11. https://doi.org/10.3897/ap.e126765
Citizen‑scienceprojecten zijn zeer divers, waardoor duidelijke criteria voor opname op online platforms nodig zijn. Tijdens een ECSA2024‑workshop bespraken deelnemers deze criteria en benadrukten vooral flexibiliteit: te strikte regels kunnen projecten, zeker in de sociale en geesteswetenschappen, uitsluiten. Ook werd gewezen op de Eurocentrische insteek en beperkte wereldwijde toepasbaarheid. Hoewel de criteria nog weinig bekend zijn, groeit het inzicht dat ze nuttig kunnen zijn voor transparantie en kwaliteitsbekrachtiging. Tegelijk blijven zorgen bestaan over implementatie en mogelijke uitsluiting van projecten.
Using citizen science with alien species: a practical guide for project initiators (2023)
In het kader van de COST-actie Alien-CSI werd een publicatie opgesteld rond citizen science voor invasieve soorten. Annelies van Scivil droeg bij aan deze publicatie.
Alien CSI (2023). Using citizen science with alien species: a practical guide for project initiators. Available under Creative Commons Zero Universal licence at https://doi.org/10.5281/zenodo.7521429
Abstract
Deze gids biedt aandachtspunten voor het opstarten of uitvoeren van een citizen‑scienceproject rond uitheemse soorten of invasieve uitheemse soorten. Ze bevat belangrijke aanbevelingen over hoe je met je doelgroep in gesprek gaat, je project plant en ontwerpt, met data omgaat, analyses uitvoert en de projectresultaten evalueert.
De gids is bedoeld om iedereen te ondersteunen die een citizen‑scienceproject over uitheemse soorten wil opzetten. Doelgroepen zijn onder meer medewerkers van ngo’s, onderzoekers, beleidsmakers, vrijwilligersgroepen, overheidspersoneel, projectmanagers, beheerders van invasieve soorten, leerkrachten en het brede publiek.
Aangezien er al veel handleidingen over citizen science bestaan, vat deze gids de meest relevante onderwerpen samen, licht ze de thema's uit die specifiek belangrijk zijn in de context van (invasieve) uitheemse soorten, en verwijst ze naar andere informatiebronnen.
De gids is in 23 talen vertaald.
Publicaties van studenten
Dankzij de WetenschapsWinkel onderzochten Bachelor- en Masterstudenten verschillende deelaspecten van citizen science voor ons. Hieronder vind je papers over citizen science van studenten die Scivil begeleidde. Wil je als student een onderzoek opzetten over citizen science? Neem contact met ons op!
Citizen science in French-speaking Belgium (2026)
Amandine Raucq (UC Louvain) schreef haar masterproef over citizen science in Franstalig België binnen het domein van omgevings- en natuurwetenschappen. Lees het interview met Amandine en bekijk haar masterproef.
Abstract
Deze studie biedt het eerste actuele overzicht van citizen science in de milieu- en natuurwetenschappen in Franstalig België. Op basis van een systematische review en een enquête werden 86 projecten geïdentificeerd, vooral rond biodiversiteit, met soortenobservaties als belangrijkste burgerbijdrage. Van de 39 projecten die reageerden, zijn de meeste overheidsgeleid, regionaal gefinancierd en werken ze met 21–500 deelnemers. Belangrijkste uitdagingen zijn deelnemerswerving en datakwaliteit. Contributory‑projecten overheersen, terwijl collaboratieve en co‑creatieve modellen minder voorkomen. Er bestaat bovendien geen gedeeld begrip van termen zoals “science citoyenne”. De studie vormt een eerste nulmeting en een startpunt voor verder onderzoek naar citizen science in Franstalig België.
Citizen science in health research (2023)
Michiel Lammens schreef tijdens de masteropleiding Management n Beleid van de Gezondheidszorg aan de KU Leuven zijn thesis over perscpectieven, uitdagingen en opportuniteiten voor citizen science in de gezondheidszorg.
Lees er meer over in het interview met Michiel of in de paper op de Wetenschapswinkel.
Invloed van citizen science op de attitudes van leerlingen (2022)
Studenten psychologie en pedagogissche wetenschappen Axel Monserez, Emma Raveschot, Lotte Paesbrugghe, Lotte Vandekerckhove en Pauline Wyseur onderzochten dankzij de WetenschapsWinkel de invloed van citizen science op de attitude tegenover wetenschap bij een groep leerlingen van het vijfde middelbaar.
Lees de paper via de WetenschapsWinkel.
Motivators en drempels voor citizen science in de klas. (2021)
Studenten Onderwijskunde Zoë Cuvelier, Karo Decoster, Pauline Destoop, Anne-Sophie Ryon en Hanne Vandeputte aan campus Kulak Kortrijk onderzochten in kader van een geïntegreerde opdracht welke motivatoren en drempels leraren ervaren om met citizen science aan de slag te gaan in de klas.
Publicaties binnen amai!
Binnen het project amai! publiceerde Scivil samen met partner Kenniscentrum Data en Maatschappij verschillende rapporten en materialen. Lees meer over amai! op de website van het project.
Wetenschappelijke publicatie: Co-creating Artificial Intelligence
Het amai!-team publiceerde in 2024 een paper over haar methodiek in de Special Issue over Artificiële Intelligentie van het vaktijdschrift Citizen Science: Theory and Practice. In deze paper vind je een overzicht van de methodiek van amai!, de geleerde lessen en een blik naar de toekomst.
Abstract:
Hoewel kunstmatige intelligentie (AI) alomtegenwoordig is in ons dagelijks leven, blijft het niveau van bewustzijn en kennis onder de algemene bevolking gemengd. Het gebrek aan begrip is vooral zichtbaar bij oudere volwassenen en mensen met een lage opleiding en een laag inkomen. Om deze kennisachterstand te overbruggen en individuen in staat te stellen geïnformeerde AI-gebruikers te worden, is verdere voorlichting en bewustwording nodig.
Dit artikel presenteert een casestudy in Vlaanderen (België), genaamd het amai!-programma (Vlaams dialect voor “oh my!”). Het programma nodigt deelnemers uit om hun ideeën of maatschappelijke problemen die zij via AI willen oplossen in te brengen en om betrokken te zijn bij de ontwikkeling van burgergestuurde onderzoeksprojecten. Met een citizen science (CS)-benadering worden ideeën verzameld via een centraal platform en uiteindelijk gerealiseerd via een open projectoproep met partners uit de industrie, het maatschappelijk middenveld en onderzoeksinstellingen.
Als resultaat zijn er 988 ideeën ingediend via het platform van het programma en worden er momenteel 14 ideeën gerealiseerd in de domeinen mobiliteit, klimaat, gezondheid en werk. In dit artikel schetsen we een gefaseerde aanpak voor het opzetten van burgergestuurde onderzoeksprojecten, evenals de lessen die we hebben geleerd over hoe burgers te sensibiliseren en te activeren. Richtlijnen worden ook gegeven over hoe deelnemers betrokken kunnen worden om meer bewust te worden en te leren over wetenschap en technologie, vooral degenen zonder voorafgaande kennis of interesse.
Al met al toont deze casestudy aan hoe AI-innovatie en -governance kunnen worden gedemocratiseerd door middel van burgerparticipatie en hoe dit op een leuke en toegankelijke manier vaardigheden kan opbouwen.
amai! kaartspel
Probeer als eerste een slimme AI-oplossing te bouwen zoals een slimme koelkast, een voedingscoach of een afvalsorteerhulp. Dat doe je door de juiste kaarten te verzamelen. En let op dat je systeem niet crasht!
Het spel zit eenvoudig in elkaar met simpele regels en is geschikt voor jong en oud, thuis of in de klas. De kaarten bevatten leuke afbeeldingen en spelers hoeven niet alle AI-termen te begrijpen om het spel te kunnen spelen. Wie wel graag meer te weten komt over AI, kan de beschrijvingen bij de afbeeldingen lezen. De AI-oplossingen die je kan bouwen zijn bovendien gebaseerd op ideeën van burgers die verzameld werden op de amai!-website.
Het kaartspel werd ontwikkeld i.s.m. spelontwikkelaar Pilipili Games en grafisch bureau Buro Knal en kan gespeeld worden met twee tot vijf spelers vanaf acht jaar.
Ook benieuwd om amai! te spelen? Bestel het spel op de webshop van BrightBib of VUB!
Je kan het spel ook gratis downloaden en zelf afdrukken.
Meer over het spel op de website van amai!
De amai! Toolkit (2023)
Met deze toolkit willen we jou ondersteunen bij de ontwikkeling en uitvoering van je eigen versie van het amai!-project.
Amai! wil burgers enerzijds meer inzicht geven in de mogelijkheden van artificiële intelligentie (AI). Anderzijds willen we hen actief betrekken bij AI-innovatie. In elk onderdeel lichten we toe hoe we te werk zijn gegaan en delen we de draaiboeken en materialen die daarbij werden ingezet.
De focus van Amai! ligt op AI. We zijn ervan overtuigd dat de aanpak ook inspirerend kan werken voor andere projecten en uitdagende thema’s, waarbij burgers moeten worden geïnformeerd en betrokken. Zo hopen we dat deze benadering kan ondersteunen als blauwdruk voor andere initiatieven. Binnen elk onderdeel van deze toolkit vind je daarom ook de draaiboeken en materialen die we ontwikkelden. Je mag deze vrij gebruiken en aanpassen aan jouw project en noden. Het materiaal dat we ontwikkelen is beschikbaar onder Creative Commons License CC BY 4.0 DEED.
Impactmeting van amai!-activiteiten in 2022
Het aanbod aan amai!-activiteiten was heel divers, gaande van lezingen, datawalks, ideeënstanden, enz. De activiteiten beoogden te informeren en inspireren, alsook participatie en co-creatie met het brede publiek te ondersteunen.
Na deelname aan een activiteit van amai! vroegen we deelnemers om een vragenlijst in te vullen. Dit document geeft een overzicht en inzicht in de uitkomst van deze bevraging.
In dialoog - samen richting maatschappelijk verantwoorde AI (2022)
Dit rapport beschrijft in detail de aanpak van begeleidingsethiek die toegepast werd binnen het amai!- project. De tweede editie van amai! wilde immers niet enkel ideeën van burgers voor AI verzamelen, maar eveneens randvoorwaarden en bezorgdheden van burgers voor AI capteren.
Met dat doeleinde werd de aanpak van begeleidingsethiek vertaald naar een methode van dialoog met burgers over ethische dilemma’s over artificiële intelligentie (AI). Deze methodiek werd opgezet in 2022 aan de hand van workshops “AI en randvoorwaarden” en lezingen. Deze activiteiten richtten zich naar het brede publiek, en voornamelijk naar het profiel van de ’maatschappelijke toepassers’.
Wat leren we uit de amai!-projectoproep van 2021?
In de zomer van 2021 lanceerden Kenniscentrum Data en Maatschappij en Scivil, het Vlaamse kenniscentrum voor citizen science, een oproep voor subsidieaanvragen. Projectvoorstellen moesten via artificiële intelligente (AI) een oplossing uitwerken voor één van 17 concepten. Deze concepten kwamen tot stand in het voortraject van amai! en focussen op maatschappelijke uitdagingen ingezondheid, klimaat en milieu, mobiliteit, en werk.
In dit rapport kom je enerzijds meer te weten over de ingediende projectvoorstellen bij de oproep van 2021, en anderzijds krijg je een beeld van hoe deze voorstellen werden beoordeeld door de expertenjury.
Welke ideeën hebben burgers voor AI? (2021)
Van welke maatschappelijke vragen liggen burgers wakker en hoe kan AI daarbij helpen? Daar gingen we met amai! naar op zoek in 2021. In 2021 werden 352 vragen en ideeën ingediend via het amai-platform. In dit rapport lichten we toe hoe we de vragen en ideeën verzamelden, en hoe we op basis hiervan de amai!-projectoproep opstelden. Ook kan je er een volledig overzicht lezen van de vragen en ideeën van de burgers.
Waarom wil jij mee nadenken over creatieve AI-oplossingen? (2021)
Wat motiveert Vlamingen om mee na te denken over slimme AI-oplossingen? Dat wilde het team achter het project ‘amai!’ graag te weten komen. In amai! krijgen Vlamingen de kans om zelf voorstellen te doen voor AI-oplossingen rond thema’s als gezondheid, klimaat & milieu, mobiliteit en werk. Dat doen ze samen met AI-experten en experten op vlak van die thema’s. Om te weten hoe we burgers kunnen motiveren om mee na te denken over slimme oplossingen, deden ze een bevraging bij 1145 Vlamingen. De resultaten van die voorstudie vormden een belangrijke basis voor de manier waarop het project ‘amai!’ vorm kreeg.