Waarom organiseerden jullie de Citizen Science Fair?

Carolina: Binnen het ECS-project organiseren we zogenaamde cluster events, die verschillende initiatieven rond een gemeenschappelijk thema samenbrengen. Onze projectverantwoordelijke bij de Europese Commissie moedigde ons aan om er een live event van te maken, zodat we echt konden laten zien welke impact burgerwetenschap heeft.

We selecteerden projecten met impact, toen ik mij bedacht: zou het niet fantastisch zijn als Commissieleden die impact met eigen ogen konden zien? Niet enkel via presentaties, maar door de projecten zelf te ervaren? Zelf heb ik doorheen mijn loopbaan al veel publieke evenementen georganiseerd, en dat blijft telkens de moeite waard. Professionals en toevallige voorbijgangers samenbrengen die iets nieuws ontdekken, dat is een ongelofelijk krachtige combinatie. Ik nam contact op met Annelies van Scivil, die ook ECS-ambassadeur is voor België, en zo is het idee ontstaan om de beurs samen te organiseren.

Steve: Het cluster event dat de dag erna plaatsvond, was meer gericht op professionals zoals onderzoekers, beleidsmakers en projectcoördinatoren. De beurs daarentegen opende het gesprek voor het brede publiek. Bij burgerwetenschap brengen we graag iedereen samen, en dat ging moeilijk binnen de formele setting van een cluster event. De twee vulden elkaar dus perfect aan.

Waren er opvallende thema’s of benaderingen?

Steve: Wat me het meest opviel, was niet één specifiek project, maar de enorme diversiteit over het ganse event. Om de twee jaar publiceert Scivil de Citizen Science Scan van België, dat de inhoudelijke diversiteit en kenmerken van actieve burgerwetenschapsprojecten in kaart brengt. Veel projecten gaan over biodiversiteit, en mensen associëren burgerwetenschap vaak met dingen als vogeltellingen of natuurwaarnemingen. Maar de Citizen Science Fair toonde hoe breed het veld eigenlijk is.

Zo waren er projecten rond maatschappelijke thema’s, zoals City Confessions, dat omstanders versterkt om straatintimidatie tegen te gaan, en Moment, dat focust op het veiligheidsgevoel in Brussel. Andere projecten gingen dan weer over artificiële intelligentie, zoals ons eigen Amai!-project, waarbij burgers mee AI-oplossingen ontwikkelen voor maatschappelijke vraagstukken. Die diversiteit toont hoe ver burgerwetenschap intussen is gekomen.

Hoe reageerden de bezoekers?

Carolina: De meeste bezoekers waren erg enthousiast. Sommigen kenden burgerwetenschap al, anderen kwamen toevallig langs. De diversiteit van het publiek - onderzoekers, families, zelfs een paar kinderen - zorgde voor een heel fijne sfeer.

Een moment dat me bijbleef, was een jongetje dat gefascineerd was door insecten maar niet goed begreep wat burgerwetenschap precies inhield. Via een kleine LEGO-activiteit besefte hij plots hoe zijn nieuwsgierigheid kon uitgroeien tot een echte bijdrage. Dat moment van ontdekking, dat is precies waarom we dit doen.

Steve: Dat gevoel herken ik helemaal. Het was best intens om te organiseren, maar ik haalde er ook enorm veel voldoening uit. Veel standhouders met wie ik sprak, hoopten dat dit een jaarlijks evenement wordt. Zowel een bezoeker als een deelnemer vertelden me los van elkaar dat dit interactieve format, waarbij resultaten worden getoond via activiteiten in plaats van posters of slides, het gesprek veel gemakkelijker maakte. Het wekte nieuwsgierigheid, dialoog en verbinding. En dat is precies de kern van burgerwetenschap.

Een delegatie van de Europese Commissie woonde de beurs ook bij. Wat betekent die erkenning voor de toekomst van burgerwetenschap in Europa?

Carolina: Eerlijk? Dat is heel belangrijk. Uiteindelijk willen we meer steun zien voor burgerwetenschapsprojecten die mensen op een betekenisvolle manier en op lange termijn betrekken. De aanwezigheid van de vertegenwoordigers van de Europese Commissie en hun waardering, was enorm waardevol. Na maanden voorbereiding was die erkenning, die we ook hoorden terugkomen tijdens het cluster event, echt een succesmoment.

Steve: Helemaal mee eens. Je kunt eindeloos presentaties geven of uitgebreide rapporten schrijven, maar projecten in actie zien, zegt veel meer dan woorden. Het event gaf beleidsmakers een concreet beeld van wat burgerwetenschap is, hoe mensen zich engageren en hoe het de samenleving ten goede komt. Die zichtbaarheid helpt om burgerwetenschap in heel Europa te versterken.

Welke lessen nemen jullie mee uit deze editie voor toekomstige evenementen?

Carolina: Dit evenement was gericht op het brede publiek, dus de focus, doelstellingen en opzet moeten aansluiten bij wat dat publiek boeit. Ik zou zeggen: begrijp je lokale context en stem het event af op reële, relevante uitdagingen. En uiteraard is samenwerking cruciaal. Dit event was een flink staaltje teamwork, en ik zou meteen opnieuw in zee gaan met iedereen die eraan meewerkte.

Steve: Ik zou daaraan toevoegen: begin vroeg genoeg, en niet alleen met de logistiek. Begin ook tijdig relaties op te bouwen met je beoogde doelgroepen. Burgerwetenschap bloeit dankzij verbinding, en die creëer je niet van de ene dag op de andere. Jezelf inbedden in bepaalde middens, mensen ontmoeten, bekend worden met wat je doet … dat is minstens even belangrijk als tenten bestellen of elektriciteit voorzien. Het kost tijd, maar het loont.

Wat zijn jullie dromen voor de toekomst van burgerwetenschap?

Carolina: Mijn droom is dat onderzoek altijd een participatief luik omvat. Burgerwetenschap brengt onderzoek opnieuw in verbinding met de mensen voor wie het bedoeld is. De deelnemers brengen lokale kennis, context en perspectieven binnen die wetenschappers anders misschien over het hoofd zien. En als we echt globale doelen zoals de Green Deal willen realiseren, moeten we die vertalen naar lokaal handelen, iets waaraan iedereen kan bijdragen.

Steve: Ik zou graag zien dat burgerwetenschap deel wordt van het dagelijks leven. Wanneer ik mensen uitleg wat burgerwetenschap precies is, reageren ze altijd enthousiast. Ze vinden het geweldig dat iedereen kan meedoen aan onderzoek en innovatie. Mijn droom is dat dat idee, dat iedereen kan deelnemen en dat elke stem telt, diep verankerd raakt in de samenleving.

Carolina: En hopelijk betekent dat ook meer Citizen Science Fairs in de toekomst!

Steve: Absoluut. De energie, de uitwisseling … er is duidelijk nog veel potentieel om op voort te bouwen.