Waarom werd er gekozen voor een burgerpanel, en waarom zou je daaraan willen meedoen?

Marjan: “Ik ben professor aan UGent, waar ik een onderzoeksgroep rond microbiële synthetische biologie leid. Ons onderzoek focust op het ontwikkelen van duurzame processen via optimalisatie van microbiële celfabrieken. Als coördinator van het deCYPher-project vond ik het belangrijk om dit panel wetenschappelijk te ondersteunen. We willen niet enkel economische, maar zeker ook maatschappelijke impact creëren met ons onderzoek. Dat kan enkel als we rekening houden met de vragen én bezorgdheden van de samenleving.”

Dirk: “Ik nam deel aan het burgerpanel als burger, zoals ik dat al eerder deed via Bpact. Ik zie dat als een vorm van burgerlijke verantwoordelijkheid. Een goed, geloofwaardig en juist onderzoek heeft een breed panel nodig, met mensen van verschillende leeftijden en sociale achtergronden. Ik kende het onderwerp ‘flavonoïden’ en ‘terpenoïden’ nog niet, maar dat maakte het net interessant: je leert veel door mee te doen en te denken.”

Het deCYPher-project gaat over een complex onderwerp. Hoe maak je een thema als synthetische biologie en AI voor iedereen begrijpelijk?

Marjan: “We wilden niemand overdonderen met vakjargon. Daarom startten we met een infofilmpje waarin synthetische biologie, AI en plantmetabolieten op een eenvoudige, laagdrempelige manier werden uitgelegd. Daarna gebruikten we concrete voorbeelden om te tonen hoe flavonoïden en terpenoïden vandaag worden gebruikt.”

Dirk: “Ik wist er op voorhand niets van. Ik had wat gelezen, maar niets ingestudeerd, zodat mijn mening en mijn antwoorden niet beïnvloed zouden worden. Het ontdekken tijdens de workshop zelf vond ik boeiend. Je voelt dat je bijleert terwijl je meedenkt.”

Hoe verliep de dag? Wat viel op?

Marjan: “De voormiddag verliep heel vlot. Ik nam als expert geen actieve rol op in de discussies, maar het was boeiend om te observeren hoe groepen met heel verschillende meningen en achtergronden tóch tot een consensus kwamen bij het classificeren van de set flavonoïden en terpenoïden. Er kwamen ook onverwachte vragen en bezorgdheden naar boven waar ik zelf niet eerder aan had gedacht.”

Dirk: “Voor mij vloog die voormiddag voorbij. Het samenbrengen van mensen met zo’n uiteenlopende meningen werkte goed. Je vergelijkt perspectieven, en dat geeft een andere dynamiek dan alleen lezen over het onderwerp. Dat liet een goede indruk op mij na.”

Welke zorgen en inzichten kwamen naar boven?

Marjan: “Heel wat vragen gingen over veiligheid van AI en genetisch gemodificeerde organismen, over de duurzaamheid van de technologie en het productieproces, en de regelgeving hieromtrent. Eerder onverwacht was een vraag over de mogelijke impact van biotechnologie op tewerkstelling van laaggeschoolden. Dat toont echt hoe burgers soms vanuit heel andere invalshoeken nadenken en bezorgdheden hebben waar we als onderzoeker misschien in eerste instantie niet bij stilgestaan hadden.”

Dirk: “Er was wat twijfel rond het ‘manipuleren’ van voedingsstoffen. Onwetendheid zorgde soms voor misverstanden, maar dat maakte de panelgesprekken net nuttig: je hoort waar mensen vastlopen.”

Diversiteit binnen het burgerpanel was echt belangrijk. Kon iedereen meepraten?

Marjan: “Ja. Deelnemers met een meer wetenschappelijke achtergrond lichtten af en toe iets toe, terwijl anderen vertrokken vanuit toepassingen of persoonlijke ervaringen. Moderatoren zorgden er dan voor dat iedereen, ook de stillere deelnemers, aan bod kwam.”

Dirk: “En soms waren de opmerkingen van die stillere deelnemers juist heel raak. De mengeling van personen maakte het net gemakkelijk om het onderwerp breed open te trekken.”

Waarom zouden burgers moeten meedenken over technologie?

Marjan: “We werken in deCYPher met twee innovatieve technologieën die vaak als disruptief worden gezien. Burgerpanels helpen om de maatschappelijke waarden en bezorgdheden beter te begrijpen. Dat maakt ook de uiteindelijke oplossingen beter en breder gedragen. Eerst en vooral geven burgerpanels inzicht in bezorgdheden en pijnpunten, zodat we die kunnen meenemen in toekomstig onderzoek en beleid. Daarnaast tonen ze wat burgers prioritair vinden, wat belangrijke input is voor de verdere ontwikkeling van het project."

Dirk: “Onderzoekers en projectleiders zijn soms vooral bezig met hun eigen deel van het werk. Burgers brengen een andere kijk binnen waar je als onderzoeker soms niet bij stilstaat. Dat kan iets klein lijken, maar toch wel belangrijk zijn.”

De deelnemers maakten een ranking van stoffen die ze prioritair vonden. Hoe ging dat?

Marjan: “Elke groep van het burgerpanel is aan het einde tot een groepsranking gekomen. Iedereen kon ook apart een persoonlijke ranking meegeven.”

Dirk: “Voor mij was dat het moeilijkste onderdeel. Prioriteiten stellen over iets waar je weinig tot niets van kent blijft lastig, maar je moet er toch iets van maken.”

Heeft de deelname aan het burgerpanel iets veranderd aan jullie kijk op het onderwerp? En waar hopen jullie dat het onderzoek heen gaat?

Marjan: “Dat de prioriteiten uit de panels worden opgepikt door overheid, NGO’s of industrie. Zo kunnen we ervoor zorgen dat ook maatschappelijke behoeften worden meegenomen.”

Dirk: “Ik hoop dat dit op termijn helpt om voedingsproblemen in de wereld aan te pakken en op te lossen, en dan op een verantwoorde manier.”

Interview en eindredactie door Sanne Strouven