Een eerste uitdaging waar de groep van ondersteuners mee aan de slag ging luidde als volgt: Hoe kan je alle impact en alle positieve effecten van een citizenscience-project in kaart brengen? Het in kaart brengen van deze impact is belangrijk om het volle potentieel van citizenscience aan te tonen, naar andere onderzoekers toe die de methode nog niet toepassen, naar financierders toe en naar de burgers die twijfelen om deel te nemen aan projecten. 

Naast een belangrijke bijdrage aan onderzoek en/of beleid in de vorm van data of andere wetenschappelijke outputs, hebben citzienscience-projecten ook belangrijke leereffecten op de burgerwetenschappers én op de projectinitiatiefnemers. Ook deze leereffecten, veranderingen in wereldbeeld en gedrag, moeten in rekening gebracht worden wanneer de impact van een project beoordeeld wordt. Zo kan een project op wetenschappelijk of beleidsvlak ‘mislukt’ zijn wanneer er geen waardevolle data of conclusies uit getrokken kunnen worden, maar nog steeds erg waardevolle uitkomsten hebben onder de vorm van leereffecten bij de deelnemers en een veranderde blik op wat het is om aan onderzoek te doen. 

Om naar een erkenning van deze brede waaier aan mogelijke positieve effecten van citizenscience toe te werken, is het nodig om te werken aan een andere framing van wat ‘goed onderzoek’ inhoud, waar er naast de wetenschappelijke output (peer reviewed publicaties) ook ruimte gelaten wordt voor de maatschappelijke output van het onderzoek. Financierders van onderzoeksprojecten houden idealiter ook met deze maatschappelijke outputs rekening en ook de KPI’s waar projecten naartoe moeten werken zouden een goede mix van kwantitatieve en kwalitatieve KPI’s moeten nastreven. 

Onderzoekers kunnen zelf aan deze uitdaging bijdragen door bij de evaluatie van projecten rekening te houden met deze brede waaier aan mogelijke impacts en door over de (beoogde) impact van hun project te blijven communiceren, van bij de start tot lang nadat het project afgerond is. 
 

De tweede groep ging aan de slag met de uitdaging: “hoe kan mijn organisatie de ‘non-informed’ overtuigen om aan citizen science te doen?”. Dit kan van belang zijn bij zowel startende onderzoekers, die het hele onderzoeksproces nog moeten leren kennen, als voor meer ervaren onderzoekers, die mogelijks vastlopen op de vele drempels die bij citizenscience komen kijken. Ook de burgers zou dit ten goede komen, doordat er een groter aanbod van citizenscience-projecten beschikbaar komt om aan deel te nemen. 

De groep lijstte een heel aantal concrete stappen op die organisaties kunnen zetten om hun medewerkers te overtuigen om aan citizenscience te doen. Hierbij kan een changemanagement-insteek gevolg worden in drie stappen: 1) informeren: wat is citizen science? 2) emotionele binding creëren met het gegeven van citizen science, en 3) aanzetten tot actie. 

Om medewerkers te informeren kunnen lunch talks georganiseerd worden en een centraal verzamelpunt opgesteld worden met informatie over citizen science. Ook events die een informele uitwisseling van informatie ondersteunen kunnen bijdragen, zoals netwerking sessies of een buddy-systeem tussen ervaren citizenscience-onderzoekers en nieuwkomers. Daarnaast is het belangrijk om de resultaten van projecten heel visibel te maken. De emotionele binding kan gecreëerd worden door in te zetten op succesverhalen, persoonlijke verhalen van projectinitiatiefnemers, het uitnodigen van burgers of publieke diensten in de onderzoeksinstelling en het inzetten van ambassadeurs van citizen science. Ten slotte het aanzetten tot actie, kan ondersteund worden door praktische sessies te organiseren zoals citizenscience-clinics, het opzetten van een citizenscience-werkgroep, het promoten van het experimenteren met kleinschalige pilots. 

Om een citizenscience-aanpak duurzaam te stimuleren is ook de context belangrijk, zoals steun van de hiërarchie, vanuit de directie en managers en een open, flexibele organisatiecultuur die open staat voor trial & error.

Een eerste groep ging aan de slag met de vraag op welke manier erfgoedinstellingen onderzoekers kunnen ondersteunen bij het opstarten van een citizen-scienceproject. Bij deze uitdaging zijn niet enkel de medewerkers van erfgoedinstellingen en de onderzoekers betrokken. Een goede samenwerking tussen beide partijen, komt ook de burgerwetenschappers en financiers ten goede. 

De rol die een instelling kan spelen in het ondersteunen van onderzoekers is uiteraard mede afhankelijk van het project en de soort instelling. De groep omschreef wel enkele algemene stappen die gezet kunnen worden om meer duidelijkheid te krijgen over de inhoud van deze rol. Het maken van een SWOT-analyse van de instelling zou een eerste stap kunnen zijn. De instelling kan daarmee haar sterktes en zwaktes oplijsten, aangevuld met de kansen en bedreigingen. Zo worden o.a. de expertise van de medewerkers van de instelling meegenomen, de collectie, maar ook waardevolle partnerschappen etc. Op basis daarvan kan een potentieel aanbod bepaald worden.

In een volgende stap zou er een platform opgezet kunnen worden waar onderzoekers en erfgoedinstellingen gematcht kunnen worden. Een instelling kan zo aangeven wat ze te bieden hebben, zowel qua expertise en mankracht, alsook wat betreft de collectie. Onderzoekers kunnen dan weer aangeven wat hun onderzoeksveld en –interesse is, en hun eventuele idee voor een citizen science project.  Op die manier wordt een brug gebouwd tussen de twee. Tijdens het hele proces kan er ook ten rade gegaan worden bij collega-instellingen om zo best practices uit te wisselen. 

Idealiter wordt na een samenwerking een evaluatie uitgevoerd. Was de samenwerking succesvol? Hebben we de onderzoeker in deze rol kunnen ondersteunen? Wat zouden we in een volgende samenwerking aanpassen? Welke noden zijn al dan niet ingelost?

Het tweede groepje ging aan de slag met de uitdaging rond het bereiken van diverse doelgroepen om deel te nemen aan een citizen science project. Er werd vooral ingezoomd op projecten die een brede doelgroep beogen, en waar er dus niet zozeer een specifieke vereiste is om deel te nemen. Hoe zorg je ervoor dat het niet enkel de klassieke burgerwetenschapper bereikt, zijnde een oudere hoogopgeleide man, geïnteresseerd in wetenschap, maar ook moeilijker te bereiken doelgroepen?

De groep formuleerde enkele ideeën die kunnen helpen bij het bereiken van een bredere doelgroep. Zo kwam het inzetten op bestaande netwerken meermaals naar boven. Er kan actief nagedacht worden over het identificeren van enkele moeilijker te bereiken doelgroepen, om vervolgens bestaande organisaties of netwerken te zoeken die reeds contacten hebben met deze doelgroepen. 

Naast bestaande netwerken kan er ook met ambassadeurs gewerkt worden. De ambassadeurs zijn in dat geval burgers die participeren in het project en zo andere burgers uit hun omgeving proberen te inspireren om ook deel te nemen. Op die manier kunnen mogelijks via een sneeuwbaleffect extra burgers bereikt worden. 

Belangrijk bij al deze initiatieven is het afstemmen van de communicatiekanalen alsook de inhoud van de communicatie op de doelgroep die je wenst te bereiken. Zo kan het voor de ene doelgroep een goed idee zijn om het project via social media en online kanalen te verspreiden, maar zal het voor een ander project eerder zinvol zijn om van deur tot deur te gaan om de mensen over het project te informeren. Je kan bij de communicatie ook vertrekken van de verschillende soorten motivaties die burgers kunnen hebben om deel te nemen aan een project. Die motivaties en interesses kan je vervolgens gebruiken om je communicatie op af te stemmen. 

Tot slot werd ook een samenwerking met scholen aangehaald om een diverser publiek te bereiken. Dit vanuit de idee dat (zo goed als) alle kinderen naar school gaan, en je op die manier een diverser publiek bereikt, zeker als je via de school ook de ouders kan bereiken.
 

De eerste groep ging aan de slag met de uitdaging ‘Hoe kan je besturen, bewoners en andere actoren overtuigen om aan citizen science te doen?’. Er zijn meer betrokkenen bij deze uitdaging dan de lokale administratie en de bewoners, ook wetenschappers en politici hebben een belangrijke rol te spelen in citizen science en zijn gebaat bij een oplossing.

De groep maakte een belangrijke kanttekening dat de motivatie om deel te nemen aan citizen science sterk verschilt naargelang het type onderzoek dat gevoerd wordt en de duur ervan. Daarom brachten de deelnemers een hele reeks acties aan die kunnen helpen om al deze partijen te overtuigen en te motiveren.

Ze onderstreepten het belang van een goede communicatiestrategie. Verschillende communicatiekanalen kunnen specifieke doelgroepen bereiken. Het is ook belangrijk om helder te communiceren over de nodige inspanningen en de verwachte impact van een project. De complexiteit van een project dient zo veel mogelijk beperkt te worden om stakeholders aan boord te houden. Een goede opleiding van de burgerwetenschappers  essentiëel. Gamification van de onderzoekstaken kan helpen om deelnamecijfers hoog te houden. De groep overwoog ook de mogelijkheid om bepaalde stakeholders, bijvoorbeeld bedrijven, te verplichten om deel te nemen of bij te dragen.

De deelnemers van de workshop zagen een rol voor zichzelf en hun collega’s weggelegd in het benutten van de communicatiekanalen waarover een stad of gemeente al beschikt om stakeholders te bereiken. Lokale besturen kunnen ook een faciliterende rol voor citizen science opnemen en bestaande initiatieven verder ondersteunen. Ten slotte kan citizen science ook een plaats krijgen in de beleidsfocus.

Voor externe partnerschappen of ondersteuning, keek deze groep naar bedrijven en non-profitorganisaties die een sterkere rol kunnen opnemen in citizen science. Actiegroepen zijn vaak sterk gemotiveerd om aan bepaalde onderzoeken bij te dragen, maar de groep zag ook risico’s in het betrekken van deze spelers. Ten slotte overwogen de deelnemers mogelijkheden om een representatieve deelname te verzekeren, bijvoorbeeld door loting of een geografische spreiding van deelnemers te hanteren.

Bij deze uitdaging maakte de tweede groep om te beginnen de kanttekening dat al deze mogelijke stakeholders verschillende verwachtingen kunnen hebben ten opzichte van het citizen-scienceproject, in het bijzonder bij controversiële of polariserende onderwerpen. Aan de andere kant, is citizen science de methode bij uitstek om bij zulke onderwerpen van aannames naar objectieve feiten te gaan.

Daarom is het belangrijk om de verwachtingen en noden van alle betrokken partijen in kaart te brengen en steeds helder te communiceren. Het identificeren van een gemeenschappelijk belang dat alle partijen verenigt is daarin cruciaal.

Projecten met een beperkt en concreet doel en afgebakend in tijd en plaats helpen om ook ambitieuze doelen op lange termijn behapbaar te maken. Je kan een olifant immers alleen maar in kleine stukjes opeten.

Deze groep identificeerde een nood aan goede voorbeelden en concrete ervaringen of tips om uit te wisselen tussen besturen en citizenscience-coördinatoren. We ervaren gemakkelijk dezelfde uitdagingen, dus waarom delen we ze dan niet meer? ‘Wat doe je wanneer de stroomtoevoer naar je sensoren faalt?’ ‘Hoe ga je constructief om met een dwarse bewoner?’ Lerende netwerken van citizenscience-initiatiefnemers of geïnteresseerden kunnen ingebed worden in bestaande netwerken, zoals die van Smart Flancers of KCVS.

Daarnaast leefde het idee dat lokale citizenscience-ambassadeurs kunnen zowel bij de bewoners, het lokale bestuur als bij de andere (lokale) stakeholders ‘zieltjes winnen’ voor citizen science als methode.

Ten slotte zou een overzicht van mogelijke raamovereenkomsten of financiering helpen om meer citizen science op lokaal vlak te doen ontstaan.