Wat is De Grote Voedselkaart?

Kunnen jullie het project van De Grote Voedselkaart kort voorstellen?  

Jonathan: “De Grote Voedselkaart is een burgerwetenschapsproject dat focust op de subjectieve voedselomgeving, namelijk hoe burgers hun voedselomgeving ervaren, en hoe die beleving hun voedingskeuzes beïnvloedt. In eerder onderzoek werd vooral gekeken naar objectieve data: hoe gezond is het aanbod, waar is het beschikbaar? ... Maar dat vertelt niet het hele verhaal.”

Stefanie: “Burgers kunnen zelf data verzamelen over hun voedselomgeving door opdrachten uit te voeren of voedselpunten te beoordelen via onze app. Ze geven input over hoe ze prijs, toegankelijkheid en bereikbaarheid ervaren, maar ook over bredere thema’s zoals voedingsreclame, korte keten, sociale normen en in welke mate klimaatvriendelijke voeding voor hen belangrijk is. We vragen hen ook naar hun ideale voedselomgeving: hoe zou die er volgens hen moeten uitzien?”

Wat wil het project bereiken?  

Jonathan: “Een belangrijk doel van De Grote Voedselkaart is om mensen bewust te maken van de invloed die hun omgeving heeft op hun voedingskeuzes. Die keuzes zijn namelijk niet puur individueel: de omgeving speelt een grote rol. Denk bijvoorbeeld aan de groei van het fastfoodaanbod rond scholen. Wat is de perceptie van de burgers? Hoe ervaren zij dit? Dit willen we in kaart brengen.”

Stefanie: “Daarnaast willen we zeker ook terugkoppelen naar beleidsmakers en lokale actoren. We merkten dat het beleid rond voeding nog sterk focust op persoonlijke verantwoordelijkheid: mensen moeten uit eigen verantwoordelijkheid gezonder eten en meer bewegen. Maar wat als de voedselomgeving dit net bemoeilijkt? Een shift is noodzakelijk naar meer maatschappelijke verantwoordelijkheid. Aan de hand van onze resultaten hopen we handvaten te geven aan de Vlaamse overheid, steden en gemeenten en andere stakeholders om actie te ondernemen voor een gezondere voedselomgeving.”  

Een app op maat van burgers

De burgers verzamelen data over hun voedselomgeving via een app. Hoe ontwikkel je een app die echt aansluit bij wat mensen ervaren in hun voedselomgeving?

Stefanie: “Het project werd ontwikkeld in co-creatie met diverse partners, zoals Arteveldehogeschool, ILVO, Rikolto en Leap Forward, de appontwikkelaar.  Maar minstens even belangrijk was de inbreng van burgers zelf. We organiseerden verschillende labs, met bijzondere aandacht voor jongeren en kwetsbare groepen, net die doelgroepen die vaak moeilijker te bereiken zijn. Hun input bepaalde mee welke thema’s we in de app aan bod lieten komen, en hoe we die vormgaven.”

Hoe activeer je burgers om deel te nemen aan het project en de app te gebruiken? En hoe stimuleer je vervolgens hun blijvende engagement?

Jonathan: “We hebben breed ingezet voor onze communicatiecampagne: advertenties op sociale media, posters via gemeenten, en gerichte communicatie via organisaties die onze boodschap mee wilden verspreiden. We hebben ook explainer-video’s die uitleggen wat burgers kunnen doen en hoe hun bijdrage impact kan hebben.”

Stefanie: “Voor de app kozen we bewust voor spelelementen om de intrinsieke motivatie van burgers aan te spreken. Burgers zien hoeveel opdrachten ze al hadden ingevuld, hoeveel anderen in hun buurt al meedoen, en krijgen feedback over hoe Vlaamse burgers of leeftijdsgenoten denken over de vragen die ze net invulden. We kozen er bewust voor om geen extrinsieke beloningen te geven, zoals vouchers. Dat past minder bij de kernwaarden van burgerwetenschap, waar toch voornamelijk persoonlijke betrokkenheid en enthousiasme centraal staan.” 

Jonathan: “Hoplr bleek een bijzonder effectieve tool. Via Hoplr konden we deelnemers om de twee weken informeren over nieuwe thema’s (reclame, korte keten, sociale normen), telkens gelinkt aan actuele maatschappelijke discussies. We probeerden ook zoveel mogelijk in dialoog te gaan met de burgers via Hoplr of e-mail. De feedback van burgers was overwegend positief. Veel mensen waren enthousiast dat zo’n initiatief eindelijk bestond, en de dialoog die we aangingen met de deelnemers werd ook enorm op prijs gesteld. Sommigen gaven ook kritische en waardevolle input die de toekomst verder mee vorm kan geven: ze wilden locaties kunnen toevoegen of verwijderen, of liever een webversie gebruiken bijvoorbeeld.” 

Van data naar impact

Hoe willen jullie met De Grote Voedselkaart concrete impact creëren bij beleidsmakers en lokale besturen?  

Stefanie: “Het project is ingebed in de Vlaamse voedselstrategie, een overkoepelend kader dat verschillende beleidsdomeinen verbindt, van gezondheid tot omgeving en Binnenlands Bestuur. Dat zorgt ervoor dat beleidsmakers uit diverse departementen op de hoogte zijn en actief worden betrokken bij de resultaten en vervolgacties.”

Jonathan: “Op Vlaams niveau hebben we wel al heel wat data die trends aantonen, waarrond we dan concrete acties kunnen uitwerken. Voor meer specifieke, lokalere contexten is dat momenteel nog wat moeilijker. Daarom blijven we sterk inzetten op dialoog en samenwerking met lokale besturen. Zo brengen we bijvoorbeeld op 25 november in Leuven lokale actoren samen in actie-labs om resultaten te bespreken en concrete acties te formuleren.”  

Op naar de toekomst

Wat zijn jullie toekomstplannen met De Grote Voedselkaart?

Stefanie: “Het zou heel fijn zijn om jaarlijks een campagne te lanceren. Daarnaast hopen we in de toekomst de app verder te ontwikkelen als een praktische tool voor lokale besturen.” 

Jonathan: “Er is ook internationale interesse, onder andere uit Oostenrijk en Nederland. Het zou fantastisch zijn om een Europees platform uit te bouwen, waarbij landen hun data rond de subjectieve voedselomgeving kunnen vergelijken.”